Trong hành trình đức tin Cơ Đốc nhân, chúng ta thường đối diện với những lúc do dự (tiếng Hy Lạp: distazo) hoặc bị cáo buộc là thiếu đức tin (tiếng Hy Lạp: apistia hoặc oligopistos). Hai khái niệm này dường như gần gũi nhưng theo Kinh Thánh, chúng mang ý nghĩa sâu sắc khác biệt. Do dự là sự dao động nội tâm của người tin Chúa, một cuộc đấu tranh dẫn đến đức tin vững vàng hơn, trong khi thiếu đức tin là sự từ chối cứng lòng, phủ nhận quyền năng và lời hứa của Đức Chúa Trời. Chúa Giê-xu Christ, trung tâm của sự cứu rỗi, luôn đáp ứng do dự bằng ân điển, nhưng cảnh báo nghiêm khắc về thiếu đức tin.
Ma-thi-ơ 14:31 minh họa rõ nét: Khi Phi-e-rơ bước trên mặt nước nhưng nghi ngờ (distazo) vì gió mạnh, Chúa Giê-xu nắm tay ông và phán: "Người ít đức tin (oligopistos) kia, tại sao ngươi nghi ngờ?" (Kinh Thánh Tin Lành Việt Ngữ 1925). Đây không phải vô tín hoàn toàn, mà là đức tin non yếu bị thử thách. Bài nghiên cứu này sẽ phân tích chuyên sâu qua các phân đoạn Kinh Thánh, sử dụng ngữ nguyên Hy Lạp và Hê-bơ-rơ, để làm rõ sự khác biệt, nguyên nhân, và ứng dụng thực tiễn, hướng dẫn tín hữu sống đời sống tin cậy Chúa Giê-xu.
Theo ngữ cảnh Tân Ước, do dự (distazo, từ gốc sta- nghĩa "đứng vững" với tiền tố di- chỉ sự phân tâm) xuất hiện ở Ma-thi-ơ 14:31 và 28:17, mô tả sự phân tâm tạm thời, dao động giữa đức tin và hoàn cảnh. Đây là trạng thái của người tin (pistis), nhưng bị thử thách bởi gió bão cuộc đời. Ngược lại, thiếu đức tin (apistia, phủ định của pistis) là vô tín cố chấp, như ở Ma-thi-ơ 13:58 nơi dân Na-xin "chẳng tin" khiến Chúa không làm nhiều phép lạ.
"Người hay nghi ngờ giống như sóng biển, bị gió động đưa đi đây đi đó" (Gia-cơ 1:6).
Diakrino ở Gia-cơ 1:6-8 chỉ sự phân tâm hai lòng, khác apistia ở Mác 6:6, nơi Chúa "wondred vì sự chẳng tin" của dân. Trong Cựu Ước, Hê-bơ-rơ dùng sakak (Sáng Thế 19:16, Lót "do dự") chỉ trì hoãn vâng lời, không phải vô tín như lo yaech (Thi Thiên 78:22, Y-sơ-ra-ên "không tin"). Do dự là tạm thời, dẫn đến trưởng thành; thiếu đức tin là kiên trì chống nghịch Chúa Giê-xu.
Ma-thi-ơ 14:22-33 kể Phi-e-rơ, sau khi thấy Chúa đi trên nước, bước ra khỏi thuyền theo lệnh "Hãy đến!". Ông bước được nhờ đức tin, nhưng "thấy gió mạnh...sợ hãi...bắt đầu chìm" (câu 30). Chúa phán: "Ngươi ít đức tin kia, sao ngươi nghi ngờ?" (distazo). Oligopistos chỉ đức tin nhỏ, không phải zero. Phi-e-rơ vẫn kêu "Lạy Chúa, xin cứu con!", chứng tỏ đức tin còn đó. Chúa nắm tay, gió lặng, và mọi người thờ phượng: "Thật Thầy là Con Đức Chúa Trời!".
Giải kinh: Distazo nhấn mạnh sự phân tâm bởi giác quan (gió), không phủ nhận Chúa. Đây là mô hình: Do dự thử thách đức tin, Chúa đáp bằng hành động cứu (như nắm tay Phi-e-rơ), củng cố niềm tin.
Giăng 20:24-29: Tô-ma do dự về sự sống lại: "Nếu ta không thấy dấu đinh...ta chẳng tin" (câu 25). Đây là apistos tạm thời (câu 27), nhưng Chúa hiện ra, mời "hãy đưa ngón tay...hãy đưa tay vào sườn Ta". Tô-ma đáp: "Lạy Chúa tôi và Đức Chúa Trời tôi!" (câu 28). Chúa phán: "Phước cho kẻ chẳng thấy mà đã tin" (câu 29).
Giải kinh: Do dự của Tô-ma dựa trên nhu cầu chứng cứ, khác vô tín cố chấp. Chúa dùng dấu lạ (như tiên tri Ê-sai 35:5-6) để biến do dự thành đức tin trưởng thành.
Mác 9:14-29: Cha đứa trẻ quỷ ám kêu: "Tôi tin; xin Chúa giúp đỡ sự chẳng tin của tôi!" (câu 24). Apistia ở đây là phần thiếu sót trong đức tin, không phải toàn bộ vô tín. Chúa đuổi quỷ, dạy: "Loại này chẳng cầu nguyện thì không đuổi được" (câu 29). Đức tin + cầu nguyện vượt qua do dự.
Ma-thi-ơ 28:17: Sau sống lại, "có kẻ nghi ngờ" (distazo) giữa thờ phượng. Nhưng Mác 16:14: "Họ vì chẳng tin...rầy trách" (apistia). Gia-cơ 1:6-8: Người nghi ngờ "như sóng biển...phân tâm", không nhận từ Chúa. Hê-bơ-rơ 11:6: "Chẳng có đức tin...chẳng làm đẹp lòng Đức Chúa Trời". Thiếu đức tin cản trở phép lạ (Mt 13:58).
Do dự từ hoàn cảnh (gió bão Mt 14), cô lập (Giăng ở tù Lu-ca 7:18-23), kỳ vọng sai (Giăng mong Chúa lật đổ Hê-rốt). Chúa đáp bằng dấu lạ: "Kẻ mù được sáng...người nghèo nghe phúc âm" (Lu-ca 7:22, ứng Ê-sai 35:5-6; 61:1). Đức tin hướng về Chúa Giê-xu, Đấng chịu thương khó (Ê-sai 53) trước khi trị vì.
- Cầu nguyện thừa nhận: Như Mác 9:24, "Xin giúp sự chẳng tin". Đọc Hê-bơ-rơ 11 hàng ngày để nhớ đức tin là "sự biết chắc những điều mình mong đợi" (câu 1).
- Tìm chứng cứ trong Lời Chúa: Như Tô-ma, đòi dấu nhưng thờ phượng khi thấy. Học Mt 14, bước ra dù gió.
- Tránh hai lòng: Gia-cơ 1:8 cảnh báo người phân tâm "phàm làm việc gì đều không định". Tập trung Chúa Giê-xu, trung điểm cứu rỗi (Hê-bơ-rơ 12:2).
- Chia sẻ với Hội Thánh: Phi-e-rơ kêu cứu, được Chúa nắm. Thảo luận nhóm nhỏ để củng cố đức tin.
- Nhìn thập tự giá: Do dự tan biến khi nhớ Chúa Giê-xu chết vì tội chúng ta, sống lại chứng minh quyền năng (Rô-ma 4:25).
Sự khác biệt cốt lõi: Do dự là thử thách tạm thời của người tin, dẫn đến trưởng thành qua ân điển Chúa Giê-xu; thiếu đức tin là vô tín kiên trì, ngăn cản cứu rỗi. Như Phi-e-rơ, Tô-ma, chúng ta có thể do dự nhưng phải kêu cầu Đấng Cứu Thế: "Chính Ngài là Đấng cất tội lỗi thế gian" (Giăng 1:29). Hãy để đức tin lớn dần, tránh sóng gió hai lòng, sống đời sống tôn vinh Chúa Giê-xu – Đấng phán: "Chỉ cần tin thôi" (Mác 5:36). A-men.