Khi tìm hiểu về đức tin Cơ Đốc tại Việt Nam, cụm từ “Hội Thánh Tin Lành Việt Nam” thường xuất hiện, gây ra không ít thắc mắc về danh tính thần học và hệ phái của tổ chức này. Bài viết này sẽ đi sâu vào nghiên cứu nguồn gốc, đặc điểm thần học, và căn tính của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam dưới lăng kính Kinh Thánh, với mong muốn cung cấp một cái nhìn rõ ràng và chính xác cho các tín hữu.
Trước khi đi vào cụ thể, chúng ta cần hiểu rõ ý nghĩa của từ ngữ. “Hội Thánh” (ἐκκλησία - *ekklēsia* trong tiếng Hy Lạp) không đơn thuần chỉ một tòa nhà hay một tổ chức hành chính. Theo Tân Ước, đây là từ dùng để chỉ “cộng đồng những người được gọi ra” bởi Đức Chúa Trời. Chúa Giê-xu phán: “Ta sẽ lập Hội thánh Ta trên đá nầy, các cửa âm phủ chẳng thắng được hội đó” (Ma-thi-ơ 16:18). Vậy, Hội Thánh trước hết là thân thể của Đấng Christ, gồm những người đã tin nhận Ngài.
“Tin Lành” (εὐαγγέλιον - *euangelion*) có nghĩa là “tin tốt lành” hay “Phúc Âm”. Đó là tin mừng về sự chết chuộc tội và sự sống lại của Chúa Giê-xu Christ để cứu rỗi nhân loại. Sứ đồ Phao-lô định nghĩa rõ: “Vả, tôi đã truyền lại cho anh em điều chính tôi đã nhận lãnh, ấy là Đấng Christ chịu chết vì tội chúng ta theo lời Kinh Thánh; Ngài đã bị chôn, đến ngày thứ ba, Ngài sống lại, theo lời Kinh Thánh” (1 Cô-rinh-tô 15:3-4). Vậy, “Hội Thánh Tin Lành” hiểu theo nghĩa căn bản nhất là cộng đồng của những người tin nhận và rao truyền Phúc Âm của Chúa Giê-xu Christ.
Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (HTTLVN) không phải là một “hệ phái” theo nghĩa một giáo phái riêng biệt với các tín điều đặc thù, như Baptist, Methodist, hay Presbyterian. Thay vào đó, HTTLVN là một hiệp hội các Hội Thánh địa phương được hình thành từ làn sóng truyền giáo Tin Lành vào đầu thế kỷ 20.
Công cuộc truyền giáo chính thức bắt đầu với sự đến của Mục sư A. B. Simpson (Hội Truyền Giáo Phúc Âm Liên Hiệp – The Christian and Missionary Alliance – C&MA) vào năm 1911 tại Đà Nẵng. C&MA không phải là một giáo phái có cơ cấu giáo hội chặt chẽ, mà là một phong trào truyền giáo nhấn mạnh đến bốn phương diện của Chúa Giê-xu: Đấng Cứu Chuộc, Đấng Thánh Hóa, Đấng Chữa Lành, và Vua Hầu Đến. Các nhà truyền giáo thuộc C&MA và sau này là một số tổ chức khác đã tập trung vào việc rao giảng Phúc Âm, thành lập các Hội Thánh địa phương tự trị, tự lập, và tự truyền.
Năm 1927, Hội Đồng Tổng Liên Hội được thành lập, đánh dấu sự thống nhất và tự quản của các Hội Thánh Tin Lành người Việt. Sau năm 1975, các Hội Thánh này tiếp tục phát triển và đến năm 2001, được Nhà nước công nhận với tên gọi chính thức: “Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (Miền Nam)”. Về thần học, HTTLVN kế thừa di sản từ C&MA, thuộc dòng chính Tin Lành Kháng Cách (Protestant Evangelical).
Để hiểu HTTLVN là “hệ phái” nào, ta phải xem xét các tín điều nền tảng mà họ tuyên xưng, đối chiếu với Kinh Thánh.
1. Thẩm Quyền Tối Thượng của Kinh Thánh (Sola Scriptura): HTTLVN tin rằng Kinh Thánh Cựu Ước và Tân Ước là Lời Đức Chúa Trời, được linh cảm (θεόπνευστος - *theopneustos*), là thẩm quyền tối cao duy nhất cho đức tin và đời sống. “Cả Kinh Thánh đều là bởi Đức Chúa Trời soi dẫn, có ích cho sự dạy dỗ, bẻ trách, sửa trị, dạy người trong sự công bình” (2 Ti-mô-thê 3:16). Mọi giáo lý và thực hành đều phải được kiểm chứng bởi Lời Chúa.
2. Sự Cứu Rỗi Bởi Ân Điển Qua Đức Tin (Sola Gratia & Sola Fide): Đây là trọng tâm của Phúc Âm. Con người được xưng công bình trước mặt Đức Chúa Trời không bởi việc lành hay công đức, mà chỉ bởi ân điển (χάρις - *charis*) của Ngài, qua đức tin (πίστις - *pistis*) nơi công lao cứu chuộc của Chúa Giê-xu Christ. “Vì nhờ ân điển, bởi đức tin mà anh em được cứu, điều đó không phải đến từ anh em, bèn là sự ban cho của Đức Chúa Trời” (Ê-phê-sô 2:8).
3. Chúa Giê-xu Christ là Trung Tâm và Là Đường Lối Duy Nhất (Solus Christus): HTTLVN tuyên xưng Chúa Giê-xu là Con Đức Chúa Trời, hoàn toàn là Đức Chúa Trời và hoàn toàn là người, chịu chết thay cho tội lỗi nhân loại và sống lại. “Chẳng có sự cứu rỗi trong đấng nào khác; vì ở dưới trời, chẳng có danh nào khác ban cho loài người, để chúng ta phải nhờ đó mà được cứu” (Công vụ 4:12).
4. Chức Vụ Tế Lễ của Mọi Tín Đồ: Khác với một số truyền thống, HTTLVN tin vào “chức tế lễ của mọi tín đồ” (1 Phi-e-rơ 2:9). Mỗi Cơ Đốc nhân đều có thể đến trực tiếp với Đức Chúa Trời qua Chúa Giê-xu Christ, Đấng Trung Bảo duy nhất (1 Ti-mô-thê 2:5). Mục sư, truyền đạo là những người được Chúa kêu gọi và Hội Thánh công nhận để chăn bầy và giảng dạy, không phải là những người có địa vị trung gian đặc biệt để ban phát ân điển.
Từ di sản của C&MA, HTTLVN có một số nhấn mạnh thực tiễn trong đời sống đức tin:
- Sự Thánh Khiết Cá Nhân và Sự Đầy Dẫy Đức Thánh Linh: Nhấn mạnh đến đời sống được thánh hóa, tách rời khỏi tội lỗi và thế gian. Điều này không phải để được cứu, mà là kết quả của sự cứu rỗi và sự đầy dẫy Đức Thánh Linh. “Chớ làm buồn cho Đức Thánh Linh của Đức Chúa Trời, vì nhờ Ngài anh em được ấn chứng đến ngày cứu chuộc” (Ê-phê-sô 4:30). Sự cầu nguyện, đầu phục và bước đi trong Thánh Linh được khuyến khích.
- Sự Cầu Nguyện và Đức Tin cho Sự Chữa Lành: Tin rằng sự chữa lành thân thể nằm trong sự chuộc tội của Chúa Giê-xu (Ê-sai 53:4-5, Ma-thi-ơ 8:16-17). Tuy nhiên, điều này luôn được đặt dưới sự tể trị tối cao của Đức Chúa Trời và ý muốn tốt lành của Ngài.
- Sự Hầu Việc Chúa Tích Cực và Truyền Giáo: Mỗi tín đồ được xem là một nhà truyền giáo. HTTLVN có truyền thống mạnh mẽ về truyền giáo trong nước và hỗ trợ công việc truyền giáo quốc tế, thực thi Đại Mạng Lệnh: “Hãy đi dạy dỗ muôn dân, hãy nhân danh Đức Cha, Đức Con, và Đức Thánh Linh mà làm phép báp-têm cho họ” (Ma-thi-ơ 28:19).
- Nếp Sống Giản Dị và Trung Tín: Ảnh hưởng từ văn hóa và hoàn cảnh lịch sử, nhiều Hội Thánh trong HTTLVN giữ nếp sinh hoạt giản dị, coi trọng sự trung tín trong việc dâng hiến, cầu nguyện và nhóm lại.
Hiểu về căn tính của HTTLVN không chỉ là kiến thức, mà phải dẫn đến đời sống đức tin sống động.
1. Xây Dựng Đời Sống Cá Nhân Trên Lời Chúa: Vì tin vào thẩm quyền tối thượng của Kinh Thánh, mỗi tín đồ cần có kỷ luật đọc, học, suy ngẫm và vâng theo Lời Chúa mỗi ngày. Đừng chỉ phụ thuộc vào bài giảng Chúa Nhật, hãy tự mình “sanh lòng khao khát sữa thiêng liêng của Đạo, như con trẻ mới đẻ vậy, hầu cho anh em nhờ đó lớn lên mà được rỗi linh hồn” (1 Phi-e-rơ 2:2).
2. Sống Với Sự Tự Do và Trách Nhiệm Trong Ân Điển: Biết rằng mình được cứu bởi ân điển, chúng ta được tự do khỏi ách nô lệ của tội lỗi và sự cố gắng tự cứu mình. Nhưng ân điển đó thúc giục chúng ta sống đẹp lòng Chúa. “Vậy, anh em hoặc ăn, hoặc uống, hay là làm sự chi khác, hãy vì sự vinh hiển Đức Chúa Trời mà làm” (1 Cô-rinh-tô 10:31).
3. Tích Cực Tham Gia Vào Thân Thể Đấng Christ: Hội Thánh không phải là câu lạc bộ, mà là thân thể. Mỗi tín đồ là một chi thể cần thiết (1 Cô-rinh-tô 12:27). Hãy tích cực tham gia vào sự nhóm lại, thông công, phục vụ và gây dựng lẫn nhau. Tìm và sử dụng ân tứ Thánh Linh ban cho để gây dựng Hội Thánh địa phương của mình.
4. Sống Với Tấm Lòng Truyền Giáo: Dù không phải là nhà truyền giáo chuyên nghiệp, mỗi chúng ta được kêu gọi làm chứng về Chúa Giê-xu trong gia đình, nơi làm việc và xã hội. “Hãy sẵn sàng để trả lời mọi kẻ hỏi lẽ về sự trông cậy trong anh em” (1 Phi-e-rơ 3:15). Hãy cầu nguyện cho người chưa tin và tìm cơ hội chia sẻ Tin Lành bằng lời nói và đời sống.
Hội Thánh Tin Lành Việt Nam, xét về mặt thần học, thuộc về truyền thống Tin Lành Kháng Cách (Protestant) thuộc dòng chính (Mainline Evangelical), kế thừa di sản từ Hội Truyền Giáo Phúc Âm Liên Hiệp (C&MA). Họ không phải là một “hệ phái” ly khai với các tín điều mới, mà là một hiệp hội các Hội Thánh địa phương cùng tuyên xưng các chân lý căn cốt của Phúc Âm: Kinh Thánh là Lời Chúa, sự cứu rỗi bởi ân điển qua đức tin nơi Chúa Giê-xu Christ duy nhất, và chức vụ của mọi tín đồ.
Điều quan trọng nhất không phải là nhãn hiệu “hệ phái”, mà là sự trung tín với Lời Chúa và Phúc Âm của Chúa Giê-xu Christ. Dù mang danh xưng nào, mỗi Hội Thánh địa phương và mỗi tín đồ cần phải luôn “giữ lấy mẫu mực của những lời lành và đức tin trong Đấng Christ Jêsus” (2 Ti-mô-thê 1:13). Ước mong rằng mọi Cơ Đốc nhân trong HTTLVN cũng như các hệ phái khác, luôn lấy Chúa Cứu Thế Giê-xu làm trung tâm, cùng nhau gây dựng thân thể Ngài, và sốt sắng chờ đợi ngày Ngài trở lại.
“Nguyền xin ân điển, và sự bình an thêm lên cho anh em trong sự nhận biết Đức Chúa Trời và Đức Chúa Jêsus, Chúa chúng ta!” (2 Phi-e-rơ 1:2).